Autor: Grzegorz Grześkowiak

Wydawnictwo: Polonia Militaris

Format A-5, 80 stron, 16 kolorowych tablic (w tym 8 tablic z umundurowaniem niemieckim), okładka miękka lakierowana, rok wydania: 2007

Odznaczenia Bojowe Wehrmachtu 1940-1945. Tarcze naramienne

Przystępując do opracowania książki o odznaczeniach bojowych niemieckiego Wehrmachtu z lat 1940-1945, zdawałem sobie sprawę z dużych trudności, które będą stały  przede mną. Odznaczenia te są co prawda zbierane i kolekcjonowane przez wiele muzeów w Europie i USA oraz przez wciąż rosnące nowe rzesze kolekcjonerów, występują jednak duże luki w materiałach źródłowych, które  zniechęcały do szczegółowego opracowania całego zagadnienia.

Książka ta ma spełniać rolę przewodnika, zawierającego zarys genezy odznaczenia, ze zwróceniem uwagi na charakterystykę, na rozwiązanie i wyjaśnienie zawartych w nich symboli, napisów, dat oraz kodu kolorystycznego. W oparciu o zebrane materiały archiwalne, źródłowe i własną interpretację faktów z przeszłości bojowej niemieckiego Wehrmachtu, starałem się wyjaśnić, co wyrażać miała odpowiednio ukształtowana i ozdobiona metalowa „Tarcza” noszona na lewym rękawie munduru wojskowego.

W tym celu niezbędne było nakreślenie krótkiego zarysu historii poszczególnych operacji  i bitew Wehrmachtu, począwszy od walk w Norwegii w roku 1940 przez Front Wschodni, Północną Francję, Laponię, aż do kapitulacji w maju 1945r III Rzeszy Niemieckiej.

Opis odznaczeń, przy założeniu przedstawiania ich w formie zdjęć, został ograniczony do najistotniejszych informacji o wymiarach, materiale, sposobie wykonania, producentach  i autorach projektów, o ile było to możliwe do ustalenia. Za podstawę wizerunku i opisu przyjąłem generalnie te odznaczenia, które udostępnili mi zaprzyjaźnieni kolekcjonerzy z Niemiec i Austrii. Od roku 1945w muzeach i kolekcjach prywatnych odznaczenia tego typu są gromadzone jako eksponaty okazowe, dlatego znajdują się tam najczęściej wyroby tylko niektórych firm grawerskich, renomowanych potentatów w tej dziedzinie.

Po II Wojnie Światowej, gdy „Tarcze” nabrały charakteru muzealnego, ważne stało się ustalenie w miarę pełnego katalogu producentów tych odznaczeń. Tu napotkać można na duże trudności w ustaleniu producentów wykonujących różne odmiany tych odznaczeń. Większa część, wykonywana przez bardziej znanych grawerów była sygnowana na rewersie. Jednak większość firm ograniczała się do sygnowania wyłącznie swoich wyrobów na etui, którymi były koperty papierowe lub pudełeczka kartonowe. Toteż niejednokrotne przypadkowa zamiana koperty lub pudełeczka może wprowadzać w błąd co do jego wykonawcy. Szczególnie wiele kłopotów sprawiało i nadal sprawia ustalenie autorstwa odznaczenia wobec braku wzorów poszczególnych firm. Dotyczy to szczególnie odznaczeń produkowanych przez małe zakłady grawerskie, które konkurowały z dużymi renomowanymi firmami, oferujących odznaczenia Armii nawet o 50% taniej. Odznaczenia tych firm były produkowane na ogół z różnych metali, a ich wykonanie było bardziej tandetne. Porównując te odznaczenia z odznaczeniami czołowych firm, niejednokrotnie trudno jest ustalić, czy były one wykonywane w czasie wojny, czy też są to falsyfikaty produkowane po wojnie. Kłopoty sprawia również ustalenie  firm, które unikały sygnowania swoich wyrobów.

Mimo tych trudności starałem się podać jak najwięcej wiarygodnych informacji o wykonawcach określonego odznaczenia lub jego odmiany, które udostępniono mi do dyspozycji. Przytoczone za tym w książce opisy i zamieszczone wizerunki siłą rzeczy nie wyczerpują tematu w zakresie różnorodnych odmian tego samego odznaczenia, co do gabarytów i materiału.

Podstawą prawną, na której się oparłem co do większości odznaczeń są Ustawy III Rzeszy Niemieckiej,  Rozporządzenia Führera Adolfa Hitlera oraz Dzienniki Rozporządzeń i Rozkazów Heeres, Kiegsmarine oraz Luftwaffe z lat 1940-1945. W opisach związanych z odznaczeniami przytoczyłem jako cytaty fragmenty archiwalnych rozporządzeń i rozkazów, których treść moim zdaniem jest najbardziej interesująca ze względu na ich zindywidualizowane zasady nadawania.

Moja książka nie pretenduje do całościowego, szczegółowego ujęcia tematu odznaczeń bojowych Wehrmachtu, ale jest pionierskim opracowaniem na polskim rynku wydawniczym  i w przyszłości może stanowić punkt wyjścia do dalszych badań i bardziej szczegółowych ustaleń.

Autor